วิกฤตคลังภาพของกรุงเทพฯ: การตัดสินใจสำคัญที่รออยู่ เมื่อเมืองต้องสร้างอัตลักษณ์ทางภาพใหม่

คลังภาพทางการของกรุงเทพฯ เต็มไปด้วยไฟล์ซ้ำซ้อน คลังสินทรัพย์ดิจิทัลของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ซึ่งบริหารจัดการจากสำนักงานใหญ่บนถนนหลานหลวง มีไฟล์ภาพซ้ำกันนับพันรายการ บางส่วนถูกจัดเก็บภายใต้ชื่อไฟล์หลายชื่อ บางส่วนถูกจัดหมวดหมู่ผิดพลาด ปัญหาที่ดูเหมือนเล็กน้อยนี้กำลังสร้างความยุ่งยากให้กับแคมเปญการตลาด ในขณะที่เมืองหลวงเร่งไล่ตามเป้าหมายนักท่องเที่ยวต่างชาติ 40 ล้านคนในปี 2569 คำถามว่าจะจัดการกับปัญหาคั่งค้างนี้อย่างไร และใครจะเป็นผู้ตัดสินใจ กลายเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ต้องได้รับการแก้ไข

นี่ไม่ใช่แค่ปัญหาทางราชการ เศรษฐกิจการท่องเที่ยวของไทยมีมูลค่าราว 12 เปอร์เซ็นต์ของจีดีพีในปีที่สดใส และภาพลักษณ์ของกรุงเทพฯ ไม่ว่าจะเป็นพระบรมมหาราชวังยามรุ่งอรุณ แม่น้ำเจ้าพระยายามแสงทอง หรือแสงนีออนย่านเยาวราชยามเที่ยงคืน คือสิ่งแรกที่นักท่องเที่ยวที่กำลังตัดสินใจจะพบเห็น เมื่อสินทรัพย์ภาพที่ซ้ำซ้อนหรือมีความละเอียดต่ำแพร่กระจายอย่างไม่มีการควบคุมทั้งในช่องทางทางการและช่องทางของบุคคลที่สาม สารที่ต้องการสื่อก็แตกเป็นเสี่ยง ยิ่งไปกว่านั้น ในช่วงที่รัฐบาลของนายกรัฐมนตรีแพทองธาร มุ่งดึงดูดนักท่องเที่ยวกลุ่มที่ใช้จ่ายสูง ภาพที่ขาดความสอดคล้องย่อมบั่นทอนความพยายามในการวางตำแหน่งไปยังกลุ่มลักชัวรีและเวลเนส

กรุงเทพมหานครได้หยิบยกปัญหานี้ขึ้นมาเช่นกันผ่านสำนักงานเมืองอัจฉริยะ ซึ่งดำเนินการแปลงเอกสารมรดกทางวัฒนธรรมในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ให้เป็นดิจิทัลมาตั้งแต่ปี 2567 เจ้าหน้าที่พบว่าการซ้ำซ้อนของภาพ โดยเฉพาะภาพสถานที่สำคัญตลอดแนวถนนเจริญกรุงและในย่านบางรัก ก่อให้เกิดข้อมูลเมตาที่ขัดแย้งกันในฐานข้อมูลของเมือง สร้างความปวดหัวให้กับนักผังเมืองที่กำลังทำงานในโครงการพัฒนาแนวริมน้ำเจ้าพระยา

การตัดสินใจที่ไม่อาจผัดผ่อน

มีทางเลือกสามข้อที่ต้องได้ข้อสรุปก่อนสิ้นไตรมาสที่สามของปี 2569 ประการแรก ททท. จะรวมระบบจัดการสินทรัพย์ไว้ภายใต้แพลตฟอร์มผู้ให้บริการรายเดียว หรือจะพัฒนาระบบภายในองค์กรเอง เอกสารประกวดราคาที่เผยแพร่ในช่วงต้นปีระบุกรอบงบประมาณราว 85 ล้านบาทสำหรับสัญญาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลระยะห้าปี แม้ยังไม่มีการประกาศผลผู้ชนะอย่างเป็นทางการ ประการที่สอง ภาพใดบ้างที่ควรถูกปลดระวาง ซึ่งเป็นทั้งคำถามด้านการคัดสรรและการเมืองในเวลาเดียวกัน เนื่องจากภาพของสถานที่บางแห่งมีความละเอียดอ่อนด้านมรดกวัฒนธรรม โดยเฉพาะวัดโพธิ์และวัดอรุณฯ ซึ่งทางวัดมีจุดยืนด้านสิทธิ์การใช้ภาพเป็นของตัวเอง ประการที่สาม ธรรมาภิบาล ปัจจุบันการทับซ้อนกันของอำนาจหน้าที่ระหว่าง ททท. กรมประชาสัมพันธ์ของกรุงเทพมหานคร และกระทรวงวัฒนธรรม ทำให้ไม่มีหน่วยงานใดเป็นเจ้าภาพหลักในการแก้ปัญหาการซ้ำซ้อนของข้อมูล

ชุมชนดิจิทัลโนแมดที่กระจายตัวอยู่ตามพื้นที่โคเวิร์กกิ้งในย่านอารีย์และสีลมก็มีส่วนได้เสียในเรื่องนี้เช่นกัน แม้จะเป็นทางอ้อม นักสร้างคอนเทนต์ที่ใช้คลังภาพทางการสำหรับโครงการเชิงพาณิชย์รายงานมากขึ้นเรื่อยๆ ว่าคำขอรับสิทธิ์ใช้งานถูกปฏิเสธ เพราะสินทรัพย์ภาพเดียวกันปรากฏภายใต้หมายเลขรหัสที่แตกต่างกัน ซึ่งสร้างความยุ่งยากด้านเอกสารที่กินเวลา และสำหรับผู้ประกอบการรายเล็ก หมายถึงการสูญเสียเงินด้วย สถานที่โคเวิร์กกิ้งแห่งหนึ่งที่เป็นที่นิยมบนซอยศาลาแดง 1 ถึงกับแนะนำสมาชิกอย่างไม่เป็นทางการให้ใช้ภาพสต็อกที่ซื้อสิทธิ์จากแหล่งอิสระแทนช่องทางทางการ จนกว่าสถานการณ์จะชัดเจนขึ้น

ทางออกที่เป็นรูปธรรม

เส้นทางที่ตรงไปตรงมาที่สุดผ่านหน่วยงานการเปลี่ยนผ่านดิจิทัลของ ททท. ซึ่งได้รับการปรับโครงสร้างใหม่เมื่อปลายปี 2568 เพื่อรับโอนหน้าที่บางส่วนที่เคยอยู่ภายใต้ฝ่ายประชาสัมพันธ์ การตรวจสอบและกำจัดความซ้ำซ้อนแบบเป็นระยะ ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติมาตรฐานสำหรับคลังเอกสารขนาดใหญ่ของเมืองอย่างโตเกียวและบาร์เซโลนา จะเกี่ยวข้องกับการแท็กไฟล์ที่ซ้ำซ้อนเพื่อจัดเก็บในคลังสำรองแทนการลบทิ้ง เพื่อรักษาความทรงจำขององค์กรไว้ในขณะที่ทำความสะอาดคลังภาพที่ใช้งานจริง สำนักงานเมืองอัจฉริยะของกรุงเทพมหานครมีศักยภาพทางเทคนิคในการสนับสนุน โดยอาศัยงานข้อมูลเมตาภูมิสารสนเทศที่ดำเนินการเสร็จแล้วในพื้นที่รัตนโกสินทร์

คณะทำงานข้ามหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่ชัดเจนและกำหนดเส้นตายในเดือนธันวาคม 2569 อย่างน้อยจะช่วยกำหนดได้ว่าองค์กรใดมีอำนาจอนุมัติขั้นสุดท้าย หากปราศจากสิ่งนั้น การตัดสินใจในทางปฏิบัติ ไม่ว่าจะเป็นการคัดเลือกผู้ให้บริการ การปลดระวางภาพ และการปฏิรูปการให้สิทธิ์ใช้งาน จะยังคงติดขัดอยู่ในวงจรงบประมาณที่แยกจากกัน

กรุงเทพฯ กำลังปรับโฉมตัวเองในหลายพื้นที่ พื้นที่ริมแม่น้ำระหว่างสะพานตากสินและอสิยาทีคอยู่ระหว่างการพัฒนาอย่างคึกคัก และแรงกดดันจากการก่อสร้างอาคารสูงในย่านพร้อมพงษ์และเอกมัยหมายความว่าเส้นขอบฟ้าในอีกสองปีข้างหน้าจะต่างไปจากวันนี้ คลังภาพที่ยังคงวนซ้ำในปัญหาความซ้ำซ้อนจะยิ่งซ้ำเติมสถานการณ์ เรื่องราวทางภาพของเมืองต้องการบรรณาธิการ คำถามเดียวที่ยังเปิดกว้างคือ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะลงมือก่อนฤดูการท่องเที่ยวหน้าจะมาถึง หรือจะรอจนกว่ามันจะผ่านพ้นไปแล้ว