สัญญาณปะปนจากกรุงเทพฯ: การท่องเที่ยวบูมบังหน้าวิกฤตขาดแคลนแรงงานในภาคธุรกิจสำคัญ

เครื่องจักรการท่องเที่ยวของกรุงเทพฯ บันทึกยอดนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าประเทศ 6.8 ล้านคนในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 ตามตัวเลขที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) เผยแพร่เมื่อสัปดาห์นี้ ตัวเลขดังกล่าวเพิ่มขึ้น 12.3 เปอร์เซ็นต์จากช่วงเดียวกันของปีที่แล้ว โรงแรมเต็มทุกที่พัก รถตุ๊กตุ๊กวิ่งเต็มคิวทั้งในย่านสีลมและสุขุมวิท ทว่าเบื้องหลังภาพอันแวววาวของตลาดกลางคืนที่คึกคักและร้านอาหารที่จองแน่น ภาคเศรษฐกิจบริการของเมืองกำลังสั่นคลอนจากวิกฤตขาดแคลนพนักงาน ซึ่งคุกคามที่จะบั่นทอนความก้าวหน้าที่เกิดขึ้น

ความขัดแย้งนี้ชัดเจนมาก ผู้ประกอบการธุรกิจการบริการรายงานว่าตำแหน่งงานด่านหน้า ไม่ว่าจะเป็นพนักงานต้อนรับ แม่บ้าน และพนักงานครัว มีอัตราตำแหน่งว่างอยู่ที่ราว 18 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่การเติบโตของค่าจ้างในตำแหน่งเหล่านี้หยุดชะงักอยู่ที่ประมาณ 320 บาทต่อวัน ไม่เปลี่ยนแปลงตั้งแต่ปี 2567 แม่บ้านในโรงแรมระดับกลางบนถนนสุขุมวิทใกล้สถานีรถไฟฟ้านานาคาดว่าจะได้รับเงินเดือน 9,600 บาทสำหรับการทำงานหกวันต่อสัปดาห์ ขณะเดียวกัน ค่าเช่าห้องพักขนาดหนึ่งห้องนอนในย่านห้วยขวางพุ่งสูงถึง 12,000 บาท สร้างปัญหาทางคณิตศาสตร์ที่นายจ้างยังหาทางออกไม่ได้

ตัวเลขที่ไม่ลงตัว

ข้อมูลจากสมาพันธ์นายจ้างไทย ที่เผยแพร่ในเดือนมิถุนายน พบว่า 34 เปอร์เซ็นต์ของธุรกิจการบริการในกรุงเทพฯ ลดชั่วโมงเปิดให้บริการหรือตัดบริการบางส่วนออกเนื่องจากขาดแคลนพนักงาน บางกอกโพสต์รายงานในต้นเดือนกรกฎาคมว่า โรงแรมบางแห่งในบริเวณใกล้ห้างเซ็นทรัลเวิลด์และริมแม่น้ำเจ้าพระยาเริ่มเสนอโบนัสต้อนรับพนักงานใหม่สูงถึง 5,000 บาท ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่สะท้อนถึงความสิ้นหวัง มากกว่าความมั่นใจ

ภาพรวมของตลาดแรงงานบอกเล่าเรื่องราวที่ซับซ้อน ประชากรวัยทำงานของกรุงเทพฯ เติบโตเพียง 1.2 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบปีต่อปี ตามข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติที่เผยแพร่เมื่อเดือนพฤษภาคม ในเวลาเดียวกัน คนไทยรุ่นใหม่กำลังอพยพไปยังฐานการผลิตในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ซึ่งบริษัทอย่างซัมซุงและผู้ผลิตอิเล็กทรอนิกส์รายอื่นเสนอค่าจ้างสูงกว่าภาคบริการการบริการ 18 ถึง 22 เปอร์เซ็นต์ ตำแหน่งงานสายการประกอบในโรงงานที่ระยองจ่ายค่าจ้าง 15,000 ถึง 16,500 บาทต่อเดือน ช่องว่างนี้ดูดแรงงานออกจากภาคบริการของกรุงเทพฯ มาตั้งแต่ปี 2567

รัฐบาลเพื่อไทยภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีแพทองธาร ชินวัตร หารือถึงการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในกรุงเทพฯ เป็น 360 บาทต่อวัน ในฐานะส่วนหนึ่งของวาระกระตุ้นเศรษฐกิจ แต่ยังไม่มีข้อเสนออย่างเป็นทางการเข้าสู่รัฐสภา ตัวเลขของ ททท. คาดการณ์นักท่องเที่ยวต่างชาติ 16.2 ล้านคนตลอดปี 2569 ซึ่งเป็นการพยากรณ์ที่ทะเยอทะยานและตั้งสมมติฐานว่าปัญหาค่าจ้างจะคลี่คลายไปเอง แต่นั่นคงไม่เกิดขึ้น

เศรษฐกิจนอกระบบยังไปได้

ไม่ใช่ทุกภาคส่วนของเศรษฐกิจกรุงเทพฯ ที่แสดงสัญญาณตึงเครียด แผงลอยและพ่อค้าแม่ค้าในภาคนอกระบบ ซึ่งสำรวจของกรุงเทพมหานครในปี 2568 ประเมินว่ามีราว 280,000 รายทั่วเมือง รายงานว่ากระแสเงินสดดีในช่วงไฮซีซัน เจ้าของแผงส้มตำบนถนนราชดำริบอกกับเพื่อนร่วมงานในต้นเดือนกรกฎาคมว่า จำนวนลูกค้าเดินเท้าเพิ่มขึ้น 28 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยของเดือนกรกฎาคมปีที่แล้ว คนขับแท็กซี่รายงานความต้องการใช้บริการเรียกรถผ่านแอปอย่างแกร็บที่เพิ่มขึ้นในทำนองเดียวกัน แม้การแข่งขันจะกดดันส่วนต่างกำไร ค่าโดยสารแกร็บในใจกลางกรุงเทพฯ ปรับเพิ่มขึ้น 3.2 เปอร์เซ็นต์ในเดือนมิถุนายน แต่รายได้ของคนขับเพิ่มขึ้นน้อยกว่า 1 เปอร์เซ็นต์เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงค่าคอมมิชชันของแพลตฟอร์ม

ความผันผวนนี้มีนัยสำคัญ เพราะเศรษฐกิจกรุงเทพฯ พึ่งพาแรงงานเหล่านี้ในการเสิร์ฟอาหาร ทำความสะอาดห้องพัก และรับส่งนักท่องเที่ยว กรุงเทพฯ สร้างผลิตภัณฑ์มวลรวมระดับภูมิภาค 1.84 ล้านล้านบาทในปี 2567 โดยการท่องเที่ยวและการบริการคิดเป็นประมาณ 18 เปอร์เซ็นต์ การพัฒนาอสังหาริมทรัพย์และธนาคารคิดเป็นอีก 34 เปอร์เซ็นต์ หากวิกฤตขาดแคลนพนักงานยืดเยื้อในภาคแรก อาจฉุดรั้งการคาดการณ์การเติบโต สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติคาดการณ์การเติบโตของกรุงเทพฯ ที่ 3.5 เปอร์เซ็นต์ในปี 2569 แต่ผลสำรวจล่าสุดชี้ว่าเป้าหมายดังกล่าวอาจสูงเกินจริง 0.3 ถึง 0.5 เปอร์เซ็นต์ หากการขาดแคลนแรงงานยังคงเป็นปัญหาต่อเนื่องไปตลอดเดือนสิงหาคมและกันยายน

สิ่งที่จะเกิดขึ้นต่อไปขึ้นอยู่กับว่าผู้ประกอบการจะเร่งมือได้เร็วแค่ไหน การขึ้นค่าจ้าง 15 ถึง 20 เปอร์เซ็นต์จะมีต้นทุนให้กับโรงแรมทั่วกรุงเทพฯ ราว 2.1 พันล้านบาทต่อปี ซึ่งยังบริหารจัดการได้หากอัตราค่าห้องพักยังทรงตัว สัญญาณเบื้องต้นจากผู้ประกอบการรายใหญ่บ่งชี้ว่ากำลังทดลองขึ้นค่าจ้างเล็กน้อยและเสนอโบนัสเพื่อรักษาพนักงาน หากไม่มีมาตรการเหล่านี้ การบูมของนักท่องเที่ยวอาจกลายเป็นชัยชนะที่กลวงเปล่า โรงแรมเต็มแต่มีพนักงานกระท่อนกระแท่น โต๊ะจองเต็มแต่ออร์เดอร์ล่าช้า และชื่อเสียงด้านการบริการที่ถดถอยลงอย่างเป็นรูปธรรม ตัวเลขไม่เคยโกหก กรุงเทพฯ อาจทำให้เตียงเต็ม หรือหาคนมาดูแลเตียงได้ แต่ทำทั้งสองอย่างพร้อมกันยังไม่ได้ อย่างน้อยก็ในตอนนี้